قرآن کریم و مقام زن

هوستون اسمیت در کتاب ادیان جهان می­گوید که با بررسی تاریخی وضعیت زنان عرب در دوران قبل و بعد از اسلام این نکته به وضوح آشکار می­گردد که اتهام وارده به اسلام در مورد تحقیر زنان و توهین به مقام زن کاملا غلط است. با توجه به شرایط قبل از اسلام که حتی تولد نوزاد دختر، یک مصیبت و بدبختی محسوب می­شد، مشخص می­شود که نزول قرآن و قانون ممنوعیت زنده به گور نمودن نوزادان دختر، رفرم و تحولی عظیم در وضعیت زنان و بهبود آن را موجب گردید. *1

بر استناد تاریخ نویسان، زمانی که قرآن نازل گردید زنده به گور کردن نوزادان دختر اندکی پس از تولد آنان، در جامعه امری رایج و مرسوم بود. زنان و مردان با تولد یک نوزاد دختر، ماتم گرفته و سوگواری می­کردند. در چنین شرایط و اجتماعی، قرآن اعلام می­کند که شرمساری از تولد نوزاد دختر و به قتل رساندن آنان کاری قبیح است (سورة 16 ـ آیات 57 تا 59). قرآن کریم مکررا بر علیه این عمل سخن گفته و هشدار داده است که هر آنکس مرتکب این عمل مذموم شود جاهل و نادان است و عمل او بر علیه او ثبت می­شود. «همانا زیانکارند آنانکه کشتند فرزندان خود را به سفاهت و نادانی.» (سورة 6 ـ آیة 140)

قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم.

توجه به این نکته بسیار ضروری و از اهمیت فراوان برخوردار است که قرآن و قانون آن بر علیه زنده به گور نمودن نوزادان دختر، در اصل اولین لایحه دفاع از حقوق زن می باشد.

هوستون اسمیت می گوید اسلام حقوق زنان به عنوان یک شهروند را تثبیت نمود و به آنها حق تحصیل علم، حق رای و شرکت در امور اجتماعی، و حق کسب و حرفه داد. قرآن امکان و راه برابری کامل بین مرد و زن را کاملا باز گذاشته است. به همین علت چگونگی برابری زن و مرد و رعایت حقوق زن در میان ملتهای مسلمان به میزان تجدّد این جوامع و مدرنیزه شدن آداب و رسوم آنان بستگی دارد. * 2

قرآن به طور مکرر مردان و زنان را مورد خطاب قرار می دهد: «المسلمین و المسلمات»، «المؤمنین و المؤمنات»، (مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان مومن و زنان مومن)، و فرائض دینی را بر هر دو آنان واجب دانسته است.

إن المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤمنات و القانتين و القانتات و الصادقين و الصادقات و الصابرين و الصابرات و الخاشعين و الخاشعات و المتصدقين و المتصدقات و الصائمين و الصائمات و الحافظين فروجهم و الحافظات و الذاكرين الله كثيرا و الذاكرات أعدّ الله لهم مغفرة و أجرا عظيما.

«همانا مردان مسلمان و زنان مسلمان، و مردان مؤمن و زنان مؤمن، و مردان فروتن و زنان فروتن، و مردان راستگو و زنان راستگو، مردان شکیبا و زنان شکیبا، و مردان نرم­دل و زنان نرم­دل، و مردان بخشنده و زنان بخشنده، و مردان روزه­دار و زنان روزه­دار، و مردانی که فرجهای خود را نگه دارند و زنان نگه دارنده، و مردانی که یاد خدا بسیار کنند و زنان یاد کننده، آماده کرده است خدا برای ایشان آمرزشی و پاداشی بزرگ.»
(33:35)

قرآن کریم در آیات بسیار و به طور خیلی شفاف فرموده است که جنسیت و مذکّر و مؤنّث بودن آن، به جهات روحانی و معنوی و درجه روحانیت شخص ربطی ندارد بلکه درجه روحانیت شخص بستگی تام به چگونگی کرد و ایمان او دارد.

من عمل صالحا من ذكر أو أنثى و هو مؤمن فلنحيينّه حياة طيبة و لنجزينهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون.

«آنکو کردار شایسته کند از مذکّر یا مؤنّث، حالی که مومن باشد، هرآینه زنده داریمش زندگی پاکیزه، و همانا پاداششان دهیم مزدشان را به بهترین چیزی که بودند می کردند.»  
(16:97)

_____________________________

1. Huston Smith, World’s Religions, Harper San Francisco, 1986, p.166
2. Ibid., p.166

قرآن