خلوت دل
«وقتی که نور در دل داخل شود، بازگردد و وسیع شود و علاماتش دوری گزیدن از دارالغرور
است و بازگشت به دارالخلود.»
زبدهالعارفین و دلیلالموحّدین مولانا میرقطبالدین محمد عنقا پیر طریقت اویسی در ارشادنامه فرموده است:
«نمو و تکمیل قوای باطنی و پی بردن به اسرار نهانی خلقت و کشف رموز طبیعت و به اصطلاح اهل باطن لزوم انزوا و عزلت نه آنست که معاندین تنپرور به تنبلی و سربار بودن به جامعه و بیکاری و مفتخواری و گدایی حمل نموده و بر سادهلوحان القاء شبهه میکنند، بلکه برعکس، تقویت روح و تمرکز فکر و تملّک نفس را فایده آنست که صاحب وجودی مفیدتر و مؤثّرتر از تنپروران بوده، به جامعه ناتوان خدمتگزار، و بیمزد برای هر جانداری منشأ آثار خیر باشد و ارض وجود خویش را که مانند زمین در باطنش میاه و معادن بالفطره موجود و مستور است بکار انداخته گوهرهای گرانبهائی که در آنست استخراج و در دسترس ابناء جنس میگذارد.
انزوا و عزلت عبارتست از جلوگیری آمیزشهای بیهوده و تفرّد در جامعه یعنی در گوشه دل عزلت جوید.
در خَلق باشد و با خُلق بدشان همراه نباشد که اهل عرفان آن حالت را فرق در جمع گویند که به عکس جمع در فرق که فردی در خلوتی نشسته و در فکر هزاران مطلب و غرق در پندار خوب یا بد باشد، چنین کسی را منزوی نگویند.»
در تأدیب نفس و ارتیاض آن، عارف کامل شیخ المشایخ حضرت سیّد محمّد مؤمن سبزواری فرمود که:
«نفس حیوانی را به منزله مَرکَبی بدان که حامل روح انسانست. او را در سلوک و ریاضت به تازیانه حکمت بران تا در طیّ طریق از مسیر باز نمانَد و روح انسانی را به مقصد حق رسانَد. اگر از ابتدا او را به ریاضات شاقّه تکلیف کنی به اندک عارضهای از پای درآید و از سلوک سرباز زند. پس با او به مدارا عمل کن تا سلطان عشق بر کشور دل استیلا یابد. در آن هنگام هر چه فرماید حکم او راست.»
Source: Hazrat Shah Maghsoud Sadegh Angha, The Light of Salvation, مکتب طریقت اویسی شاه مقصودی ® Publications, Tehran, Iran, 1975, pp. 85-89.
حدیث قدسی
ای پسر آدم به یاد آورید نعمتهایی را که انعام کردم بر شما
همچنانکه هدایت نمیشوید راه را مگر به سبب دلیل،
پس همچنان هدایت نمیشوید راه بهشت را مگر به سبب علم
و همچنانکه جمع نمیکنید مال را مگر به سبب رنج
همچنین داخل بهشت نمیشوید مگر با صبر کردن در عبادات. پس نزدیک شوید با عبادات عاشقانه.
حدیث قدسی، حدیث شماره 12، صفحه 22.